O Słowniku

Celem Słownika gramatycznego języka polskiego jest podanie charakterystyki gramatycznej wyrazów polskich. Jej głównym elementem jest jawny opis fleksji uwzględnionych jednostek poprzez podanie wszystkich ich form odmiany i określenie ich funkcji gramatycznych. Podawane są także inne cechy gramatyczne (w szczególności składniowe) leksemów, m.in. rodzaj rzeczownika, rekcja przyimków i rzeczowników, aspekt czasowników. Zasadniczo słownik nie zawiera znaczeń leksemów.

Obecnie SGJP zawiera charakterystykę gramatyczną ponad 450 000 wyrazów polskich, wśród których znajdują się zarówno leksemy obecne w słownikach i tekstach polskich, jak i leksemy potencjalne. Słownik obejmuje zasadniczy zrąb słownictwa współczesnej polszczyzny, włącznie z najczęściej występującymi w tekstach nazwami własnymi.

Jest on adresowany do szerokiego kręgu odbiorców: stanowi źródło informacji o języku polskim dla językoznawców, filologów, redaktorów, tłumaczy, studentów oraz wszystkich świadomych użytkowników języka polskiego, poszukujących informacji gramatycznej, zwłaszcza uczących się języka polskiego jako obcego.

Systematycznie pracujemy nad ulepszaniem Słownika. Jesteśmy zainteresowani kontaktem z użytkownikami SGJP. Prosimy o przesyłanie informacji o brakach, zauważonych usterkach, pomyłkach itp. na adres sgjpol@gmail.com.

Zespół autorski

• Zygmunt Saloni — twórca koncepcji słownika, uczestniczył w pracach nad wydaniami I–III i częściowo IV
• Włodzimierz Gruszczyński — uczestniczył w pracach nad wydaniami I–II
• Marcin Woliński — uczestniczył w pracach nad wydaniami I–IV
• Robert Wołosz — uczestniczył w pracach nad wydaniami I–IV
• Danuta Skowrońska — uczestniczyła w pracach nad wydaniami II–IV
• Zbigniew Bronk — uczestniczył w pracach nad wydaniami III–IV

Pracą programistyczną wydanie SGJP wspierali:

• Marcin Woliński — w zakresie wydań I–III
• Jan Szejko — w pracach nad wydaniem III
• Dorota Komosińska — w pracach nad wydaniem IV

Utrzymanie serwera sgjp.pl zapewnia Uniwersystet Warszawski.

Osoby związane z SGJP

W pracach nad pierwszym wydaniem oprócz zespołu autorów uczestniczyli:

• Monika Czerepowicka,
• Dorota Kopcińska,
• Małgorzata Sas,
• i Anna Śledź,

a także wolontariusze:

• Lena Bielewicz (później — Dymek),
• Patrycja Dąbrowska,
• Anna Kalińczak,
• Przemysław Lipski,
• Danuta Makowska (później — Skowrońska),
• Teofil Mroczek,
• Monika Nowotka,
• Edyta Polakowska,
• Laura Polkowska,
• i Joanna Szumigłowska.

W pracach nad drugim wydaniem oprócz autorów uczestniczył systematycznie Witold Kieraś, który już wcześniej należał do pilnych krytycznych użytkowników Słownika, i Małgorzata Urgalska, która opracowała wersję angielską instrukcji. Skład broszury informacyjnej wykonał Grzegorz Murzynowski, który podjął się również funkcji wydawcy.

W pracach nad trzecim i czwartym wydaniem uczestniczyli:

• Witold Kieraś
• Katarzyna Krasnowska-Kieraś
• Jan Szejko
• Zbigniew Bronk

Dziękujemy osobom, które zechciały przekazać nam uwagi na temat Słownika w różnych fazach pracy nad nim. Są to zwłaszcza:

• Anna Andrzejczuk,
• Mirosław Bańko,
• Janusz S. Bień,
• Andrzej Bogusławski,
• Renata Bronikowska,
• Zbigniew Bronk,
• Andrzej Dehnel,
• Maciej Grochowski,
• Grzegorz Jagodziński,
• Witold Kieraś,
• Iwona Łuczków,
• Henri Menantaud,
• Marcin Miłkowski,
• Alisa Müller
• Grzegorz Murzynowski,
• Zsuzsa Nun,
• Tadeusz Piotrowski,
• Danuta Piper,
• Adam Przepiórkowski,
• Sebastian Przybyszewski,
• Alexandr Rosen,
• Agata Savary,
• Łukasz Szałkiewicz,
• Jan Szejko,
• Maria Szupryczyńska,
• Michał Świąder,
• Marek Świdziński,
• Dag Wiberg,
• Aleksandra Wieczorek,
• Marek Wiśniewski,
• Piotr Wojdak,
• Piotr Żmigrodzki.

Historia Słownika

Wydanie I

Pierwsze wydanie Słownika gramatycznego języka polskiego (SGJP) wykonane zostało w ramach projektu sponsorowanego przez Komitet Badań Naukowych (nr rejestracyjny 2H01D00724) i zlokalizowanego na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie. Ukazało się nakładem Wydawnictwa „Wiedza Powszechna” w 2007 roku. Miało postać programu komputerowego na CD-ROM. W dołączonej broszurze został wydrukowany obszerny wstęp teoretyczny oraz instrukcja do programu (zamieszczona również na płycie).

Duży zasób uwzględnionego materiału oraz konieczność wydania SGJP w określonym momencie spowodowały, że poszczególne elementy słownika (grupy haseł, cechy gramatyczne) zostały opracowane z różnym stopniem dokładności. Na nierówność wpłynęła też technika pracy — rozłożenie jej na kilku autorów, mających różne preferencje i przyzwyczajania.

Wydanie II

Przez kolejne lata SGJP był modyfikowany, poprawiany i poszerzany, dlatego, gdy nakład pierwszego wydania słownika został wyczerpany, autorzy zdecydowali się opublikować nową wersję. II wydanie SGJP było częściowo sfinansowane przez Wydział Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Do zespołu autorskiego dołączyła Danuta Skowrońska. Drugie wydanie SGJP miało postać taką jak pierwsze: programu komputerowego na CD-ROM i broszury ze wstępem.

Wydanie III

Publikacja Słownika gramatycznego języka polskiego w Internecie była możliwa dzięki realizacji projektu naukowego „Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w latach 2011-2015 (nr 2011/01/B/HS2/04695).

Publikacja Słownika w sieci wymagała przede wszystkim dostosowania narzędzi informatycznych do potrzeb aplikacji WWW. Do realizacji tego zadania wykorzystano narzędzie do tworzenia słowników opracowane w Instytucie Podstaw Informatyki PAN, które na potrzeby projektu SGJP zostało zmodyfikowane i wzbogacone (m.in. znacznie rozszerzony został mechanizm edycji, od podstaw stworzony został interfejs dla użytkowników słownika).

Do Słownika wprowadzono szereg zmian, uzupełnień i poprawek, zarówno indywidualnych, jak i systemowych (m.in. podano informację o kategorii deprecjatywności dla ponad 16 tys. rzeczowników męskoosobowych, poprzez wyróżnienie formy nacechowanej oraz wskazanie rzadkich bądź potencjalnych form niedeprecjatywnych, a także zastosowano nowy system oznaczeń wzorów fleksyjnych oparty na systematyzacji Jana Tokarskiego zawartej w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego). Ponadto znacznie rozszerzono możliwości przeszukiwania zasobów słownika. Użytkownik wydania internetowego SGJP może wyszukiwać leksemy według typów odmiany (wzorów fleksyjnych), może filtrować dane na podstawie różnych atrybutów (wartości kategorii gramatycznych, kwalifikatorów itd.) i ograniczyć w ten sposób listę wyświetlanych haseł według zadanych kryteriów (np. może przeglądać tylko rzeczowniki wielorodzajowe uznane za przestarzałe lub tylko nazwy własne itp.).

Wydanie IV

Uwaga: zmiana kolejości autorów tego wydania nastąpiła na żądanie Zygmunta Saloniego w związku z zakończeniem aktywności zawodowej i wycofaniem się z prac nad Słownikiem w 2018 r.

Nowością tego wydania jest podanie w Słowniku przybliżonej informacji frekwencyjnej. Dzięki mechanizmowi filtrowania pozwala to wybrać wielkość oglądanej siatki haseł, przewidziane możliwości odpowiadają w szczególności objętości tradycyjnych słowników — Szymczaka i Doroszewskiego. Dzięki informacji frekwencyjnej czytelnik uzyskuje wyraźną wskazówkę, które leksemy w Słowniku mają potwierdzenie w tekstach, a które są potencjalne.

Zakres materiałowy słownika został w tym wydaniu istotnie powiększony o bogaty wybór nazwisk (męskich i żeńskich), a także nazw polskich miejscowości i ich części wraz z derywowanymi od nich przymiotnikami i nazwami mieszkańców (męskimi i żeńskimi).

SGJP w liczbach

Słownik gramatyczny
języka polskiego

Wydanie IV online

Warszawa 2020